Philippe Claudel/ Rivier van Vergetelheid

Met een vluchtige blik heb ik wel eens in serieuze recensies gelezen dat Philippe Claudel een meester is in het neerzetten van grijstinten. Ik kan dat in zekere zin beamen na het lezen van zijn Verslag van Brodeck en Grijze Zielen.

Nu ik ‘Rivier van Vergetelheid’ ken, constateer ik dat er sprake is van een diep donker grijze kleurschakering. Ik wist echter niet dat donkergrijs zo mooi kan zijn. En dat is vooral ook te danken aan het feit dat het grijze palet op de meest onverwachte momenten literair wordt opgesierd met felle rode verfspatten, maar ook verstaat Claudel de kunst om verloren hoekjes in het donkergrijs, fijnzinnig te voorzien van pastelkleurige miniatuurtjes.

Rivier van Vergetelheid

Philippe Claudel 

Bezige Bij

Amsterdam 

2006

 

Toch overheerst het soms adembenemende grijs bij Claudel. Ook Rivier van Vergetelheid gaat over oorlog. Maar nu niet over die allesvernietigende oorlog van op drift geraakte mensenmassa’s. Nee, het gaat over de oorlog die de ik-figuur voert met en in zichzelf over het intense verdriet na het verlies van zijn levensgezel Paule. Wanneer is hij haar fysiek kwijtgeraakt, bij haar werkelijke dood of al eerder gedurende haar ziekbed? En de centrale vraag in de vertelling is wanneer raakt hij het allesoverheersende verdriet kwijt. Mag hij dat wel kwijtraken? Is dat niet een onwenselijke schoffering aan het adres van Paule en de liefde die hij nog steeds in iedere vezel van zijn lichaam voelt?

In de eerste periode na haar dood zuipt de ik-figuur vooral en is apathisch. Na ruim zestig dagen komt hij op een soort tweesprong in zijn leven. (pag. 20/21)

‘Het zou beter zijn als ik alles van me af had gegooid toen het nog kon. Me had vermand, had geneukt met de eerste de beste griet die ik ontmoette. Weer aan het werk was gegaan, mijn werk dat niet stommer is dan dat van een ander. Me niet te veel gehecht had, afstand had bewaard. Ik had me onnozel moeten houden, en dan hadden de dagen, de rimpels en de glazen wijn de rest wel gedaan. Maar dan had ik de wegen weer moeten nemen die jij had genomen, de gezichten moeten terugzien die jij nog had gekend, vragen moeten beantwoorden; en op die manier zou ik gedwongen zijn om jouw dood steeds weer tegen te komen in de woorden van die anderen, in een eeuwige heropvoeding van jouw dood.’

De ik-figuur kiest voor de vlucht met medeneming van drie brieven van Paule en haar angora trui. Uiteindelijk belandt hij in het nietszeggende dorpje Feil aan de Maas in de Ardenne. Hij neemt zijn intrek bij een hospita, de oudere weduwe mevrouw Outsander en koopt drie schriften bij de neringdoende kantoorwinkel. De schriften zijn van het merk Conquérant. (veroveraar.)

In zijn Conquérants beschrijft de ik-figuur zijn verlies. Het verdriet komt op de meest onverwachte momenten. Iedere eenzame wandeling en ontmoeting met één van de dorpsbewoners kan aanleiding geven voor een flashback met Paule, maar ook met betrekking tot zijn negatieve gevoelens over zijn jeugd. Hij was immers maar een ongewenste hoerenzoon en dat liet zijn moeder maar al te graag weten.

De ik-figuur wordt als vreemdeling op een organische manier opgenomen door de dorpsgemeenschap, dat wil zeggen de klaverjassers in het café, de grafdelver Maltoorp, maar ook door de jonge en mooie Reine, die werkt bij de bakker. Ieder op zijn eigen manier helpt de ik-figuur zijn verdriet een plaats te geven, vaak niet eens bewust, maar gewoon vanuit volkswijsheden of opgedane zelfkennis op basis van hun eigen grijze leventje in Feil.

Als de lange winter voorbij is, komt het punt om het verdriet af te ronden, het is klaar. De relikwieën (brieven, trui en Conquérants) worden in de Maas gegooid. (p. 126/127) 

Ik hurkte neer bij het water, ver weg van de pontons, dicht bij de brug. De brieven lagen plat op het wateroppervlak, ze bleven dicht bij de kant en draaiden rond. Het was alsof ze niet zo ver de rivier op durfden te gaan. Toen werd het papier zwaarder, het veranderde van kleur. Al Paules woorden raakten één voor één verstrikt in de blauwgroene netten van uitgelopen inkt, als bewegend, piepkleine delta’s, zo weer verdwenen, van een land dat toen ik ernaar keek mijn eigen beeld terugkaatste, het gezicht dat ik zelf niet kende. Mijn ogen volgden de brieven die wegdreven en uiteindelijk op de stroom werden meegevoerd. Niets kon ze ertoe bewegen kopje-onder te gaan. Ik had graag gezien dat ze in slaap vielen en wegzonken in de loop van de rivier, tussen de warrige algen en de schaduwen van het water, maar ze gingen richting horizon, daar waar hemel en Maas tezamen komen en hun licht uitwisselen, zodat de hemel helder en oneindig wordt en de rivier koud en winderig. Tussen die twee putten met hun onstoffelijke wanden gingen de brieven van Paule uiteindelijk ten onder.

En ik betrapte me erop dat ik helemaal geen verdriet voelde, geen steek in het hart, ook niet toen ik de trui zo ver mogelijk het water in gooide. Even vouwden de trui zich open, met wijd uitgestrekte mouwen, daarna verdween hij als een stuk lood in de diepte.’ 

Hij laat de grafdelver dan nog zeggen: (pag. 127)

‘Ieder op zijn eigen manier, je begraaft zo goed als je kan…’

Een heel fijn en vooral ontroerend boek(je) is dit van Philippe Claudel. Qua dikte denk je het in twee uur weg te lezen, maar zijn schrijfkunst noopte me tot herlezing en nagenieten. In de eerder genoemde werken van Claudel viel mij de relatieve ‘eenvoudige’ stijl op. De kunst om in alle eenvoud een heel levendig verhaal te boetseren. In Rivier van Vergetelheid wordt dat afgewisseld met bijna barokke zinnen en vooral heel gedetailleerde biologische en plantkundige beschrijvingen. Maar ook op culinair gebied laat Claudel zich niet onbetuigd als het gaat om opsommingen van voedsel in literaire hoogstandjes.

Nu wil het toeval dat ik tijdens het lezen van zijn werk een autorit maakte via de E40 van Duinkerken via Brugge, Gent en Antwerpen naar Turnhout, de Nederlandse grens over. De eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat ik de autorit dwars door België op zijn minst deprimerend vindt en uitstekend past bij de grijstinten van Claudel, al ben ik ervan overtuigd dat Philippe Claudel ook deze reis kan beschrijven op een manier die uitstekend past bij mijn donkergrijze oordeel. Na lezing van dit werk krijgt een mens sowieso geen vrolijk gevoel bij België. Het Bureau voor Toerisme van Vlaanderen en Wallonië adviseer ik daarop ten stelligste Claudel niet in de huren voor het schrijven een kleurige reclamefolder.

Hoewel, toen ik onderweg, een eind voor Antwerpen de afslag Lochristi zag staan, was ik ervan overtuigd dat ook Feil of de andere plaatsen als Minelseen en Zoosten daadwerkelijk bestonden. Het raadplegen van Google-maps hielp me uit de droom. Want in een melancholieke stemming zou ik graag een tijdje in Feil willen logeren om uiteindelijk mijn zorgen in de Maas te gooien.

Rivier van Vergetelheid, misschien wel het mooiste boek dat ik in lange tijd heb gelezen. In ieder geval voor dit moment.

Advertenties

Over sprakeloosid

Sprakeloos, en verhalen over die sprakeloosheid, maar ook verhalen die me sprakeloos doen staan. Kortom, over politiek, maatschappij, boeken, eigen verhalen en soms iets over mezelf. Maar verhaalt niet ieder geblogt woord over mezelf. Kortom, sprakeloos verhalen.
Dit bericht werd geplaatst in Ik vind ook wat van een boek en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

7 reacties op Philippe Claudel/ Rivier van Vergetelheid

  1. Pingback: Onbekend Suriname met Sonny Boy van Annejet van der Zijl | sprakeloosverhalen

  2. Pingback: Charles Lewinsky/ De verborgen geschiedenis van Courtillon | sprakeloosverhalen

  3. Pingback: Quadriga / F. Springer | sprakeloosverhalen

  4. Pingback: In de schaduw van de schaduw | sprakeloosverhalen

  5. Pingback: Feest der herkenning. IJSKASTMOEDER/ Janneke van Bockel | sprakeloosverhalen

  6. Pingback: Dienstreizen van een thuisblijver / Maarten ‘t Hart | sprakeloosverhalen

  7. Pingback: sprakeloosverhalen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s