De hand van mijn moeder (vrouwenboek?)/Nafisa Haji

Laat ik eerst eens beginnen met een onthulling. Op mijn twintigste kwam ik er achter dat ik met uitzondering van “Het Bittere Kruid”  van Marga Minco eigenlijk weinig literatuur had gelezen van vrouwelijke auteurs. Dat kan een gebrek aan degelijk onderwijs zijn geweest, het kan ook een blinde vlek zijn in mijn persoonlijke ontwikkeling. Om dat laatste te compenseren bedacht ik me toen deze onevenwichtigheid ongedaan te maken. Van mijn spaarzame centjes kocht ik de trilogie van Anna Blaman. (Vrouw en Vriend, Eenzaam avontuur en de kruisvaarder)
Ik kan u verzekeren, het was een zeer slechte start om mijn tekort aan vrouwelijke schrijfsters in te halen. Niet om door te komen, toen niet, maar nog steeds nodigt het boek me niet uit en ik durf te beweren dat Anna Blaman door mij nimmer gelezen gaat worden.


EVENWICHT
Goed, later zijn er tal van ‘vrouwen’ in mijn boekenkast verdwenen en het hebben van een lezende partner (vrouw) heeft ervoor gezorgd dat er evenwicht is in onze gezamenlijke boekenkast. Toch durf ik te beweren dat ik nog een haarfijn gevoel heb voor vrouwenboeken en niet-vrouwenboeken. Jane Austin, de gezusters Bronte, maar ook Fay Weldon en zelfs Marianne Fredrikson schaar ik allen onder vrouwenboeken. Misschien onterecht, maar goed zo heeft een ieder zijn pakketje vooroordelen om het leven inzichtelijk te houden. Ik heb er zo’n duidelijk ‘Sex in the city’ gevoel bij, of moet denken aan Bridget Jones diary, typische hedendaagse vrouwendingetjes waarvan ik het bestaan accepteer, maar er vooral niets mee te maken wil hebben.

MOEDERDAG
De dag voor Moederdag moest ik nog snel voor de kinderen een cadeautje kopen ter ere van hun moeder. Nadrukkelijk solliciteerde de kaft en vooral de titel van Nafisa Haji’s ‘De hand van mijn moeder’ naar mijn aandacht.
Een typisch vrouwenboek leek het me, maar de opmerking van Khalled Hosseini deed me uiteindelijk besluiten dat het een goed boek moest zijn. En in ieder geval een goed Moederdag cadeau. En zo hoefde ik verder niet te kijken naar de generatie Saskia Noort die door sexegenoot Connie Palmen geweerd wordt uit de literaire hoek en ook door Gerrit Komrij met weinig vleiende woorden wordt omarmd.

De afgelopen vrije dagen zorgde ervoor dat ik zelf dat boek ter hand heb genomen met de verwachting dat het einde niet gehaald gaat worden. Voor de goede orde, ik kende de Amerikaanse schrijfster met Pakistaans-Indische achtergrond niet. Mogelijk een gebrek, maar goed, ik kan er mee leven.

HOEZO SCHAALBEWUSTZIJN?
Misschien is het handig om uit te leggen wat ik onder vrouwenboeken versta. Het vooroordeel kan voortkomen uit de gekozen thematiek, maar dat is voor mij nog geen hinderpaal. Het is vooral de uitgebreide beschrijvingen van relaties, ongebreidelde nuanceringen die voor mijn gevoel nergens overgaan en in ieder geval nergens naar toe leiden. De verklaring dat vrouwen van Venus komen en mannen van Mars, is een uitgelezen open deur natuurlijk. Het is me ook wel eens uitgelegd dat vrouwen meer een ‘schaalbewustzijn’ hebben en mannen meer een ‘straalbewustzijn’.
  En och, met mijn straalbewustzijn doe ik u hieronder verslag van mijn bevindingen, mijn boekbeleving van ‘De hand van mijn moeder’ van Nafisa Haji.

DE HAND van mijn MOEDER
NAFISA HAJI
2009- De Boekerij- Amsterdam

Saira Quadar, de hoofdpersoon van dit boek, brengt de lezer in een duizelingwekkende vaart mee in de familieverhoudingen. De relatie met haar zus en moeder is het startpunt, maar voor je het weet ben je ook in het India en Pakistan van voor de deling en met de Britse grandeur als achtergrond. De onderlinge relaties in familieverband, dat veel ruimer is dan in de Westerse samenleving, wordt beschreven vanuit het perspectief van de hoofdpersoon en haar vrouwelijke familieleden. Naast moeder en zus, spelen oma en een oudtante, nichtjes en allerlei andere tantes en aanverwanten een belangrijke rol.

Hoewel het leest als een trein, moet ik me als man enorm concentreren op de hoeveelheid personages en de al dan niet aanwezigheid van bloedverwantschap. In eerste instantie voldoet het boek aan alle bovenstaande vooroordelen die ik heb ten aanzien van het ware vrouwenboek. Toch blijf ik gebiologeerd verder lezen omdat ik terecht kom in een vrouwenwereld die niet de mijne is en ook nooit zal worden. Ik heb er weet van, maar kan het met mijn Westerse mannenogen niet begrijpen. Tradities, taken en verplichtingen die de bloedband met zich meebrengt komen mij zeer belastend over voor de verschillende individuen.
  Nafisa Haji beschrijft de interne gevechten van de verschillende individuen zeer beelden. Het zijn gevechten tussen het individu en de traditionele familieopvattingen. Gebeurtenissen, zoals de relatie die haar grootvader van moederskant aangaat met een Engels hippiemeisje in 1969, heeft een blijvende betekenis in en voor de familie. Maar ook de maatschappelijke geëngageerdheid van de andere grootvader blijft zich wreken tot het heden. Persoonlijke beslissingen, maar ook familiebeslissingen worden deels afgemeten aan eerdere ingrijpende gebeurtenissen.

Buiten de culturele context, vind ik dit juist een van de meest intrigerende onderdelen van het boek, namelijk hoe familieverhalen en gebeurtenissen nog generaties lang een rol blijven spelen. Daarnaast speelt de culturele context een rol, waarin de hoofdpersoon niet alleen de strijd en oplossingen van haar familieleden beschrijft, maar al observerend moet zij uiteindelijk ook toegeven aan haar eigen verbintenis met haar familie en diens verleden, ondanks het feit dat ze opgegroeid is in Amerika.

Ergens halverwege kantelt het boek meer naar het heden toe waarbij de actualiteit van Pakistan, Engeland en Amerika meer op de voorgrond komt te staan. Ondanks het feit dat de familieleden ver uit elkaar wonen, blijft de, in mijn ogen terreur van de tradities, in zekere zin bestaan. Bruiloften, ook voor Amerikaanse en Engelse familieleden, zijn belangrijke familiegebeurtenissen die de onderlinge verhoudingen bevestigen. De huwelijken zijn ook voor de zogenaamde vrijgevochten moslima’s veelal geëngageerd door de familie.

Saira Quadar, moet ondanks haar vrijgevochten positie als journaliste, na de gewelddadige dood van haar zus na nine-eleven, haar eigen positie opnieuw hereiken. Een proces waarin juist de tradities van de familie en haar eigen verworven (westerse) vrijheden hevig strijd leveren. Eerder in het boek laat ze haar geliefde oudtante het volgende zeggen:

‘Ik benijd je niet, Saira. Jij moet beslissen hoeveel van deze dingen je wilt behouden en welke lasten je wel en niet wilt dragen. Voorkom dat je moeder en jij uit elkaar groeien. Misschien zullen jouw normen en waarden op een dag meer op die van haar gaan lijken. Ze wil alleen maar dat je gelukkig wordt.’
‘Ja, maar ze wil ook dat ik me aan een script houd waaraan ik me niet kan houden, Grote Nanima. U hebt dat ook niet gedaan.’
‘Dat was geen vrije keuze, Saira.’
‘Maar u hebt een prachtig leven gehad!’
‘Dat valt niet te ontkennen. Maar…wat probeer ik te zeggen?’Grote Nanima sloot even haar ogen. ‘Ik heb een goed leven gehad. Maar het pad dat ik heb gekozen, het pad dat ieder mens kiest…ER zijn momenten waarop je je leven niet in de hand hebt, Saira. Op dat soort momenten hebben we behoefte aan… Hoe noemde je het, een script? En als je het oude script zomaar weggooit, zul je veel tijd kwijt zijn aan het schrijven van een nieuw. Dat je iets aanpast, dat kan ik begrijpen. Maar het wiel helemaal opnieuw uitvinden? Waarom? Wat heeft dat voor zin? Het huwelijk is slechts een van de vele onderdelen van dat script, Saira.’
(p.213)

Bovenstaande passage is mijn inziens in de kern voor de hoofdpersoon en veel van haar familieleden, maar ook voor vele moslima’s (en hun meer conservatieve mannelijke familieleden) in de hedendaagse wereld. Niet alleen in Amerika, Engeland of Nederland, ook in Pakistan of andere door moslims beheerste samenlevingen.

Het tweede gedeelte komt meer los van het etiket ‘vrouwenboek’ maar kan pas begrepen en gewaardeerd worden na een goed begrip van de familieverhoudingen. Het tweede gedeelte gaat, naast de persoonlijke belevingswereld van de hoofdpersoon in de hedendaagse mondiale samenleving, ook over de zoektocht van een moslima naar de opdracht en ethiek van de journalistiek en de zoektocht naar de waarheid.
Kortom, een boek zeer aanbevelenswaardig boek, zeker ook voor mannen.

Advertenties

Over sprakeloosid

Sprakeloos, en verhalen over die sprakeloosheid, maar ook verhalen die me sprakeloos doen staan. Kortom, over politiek, maatschappij, boeken, eigen verhalen en soms iets over mezelf. Maar verhaalt niet ieder geblogt woord over mezelf. Kortom, sprakeloos verhalen.
Dit bericht werd geplaatst in Ik vind ook wat van een boek en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

9 reacties op De hand van mijn moeder (vrouwenboek?)/Nafisa Haji

  1. Zelf lees ik ook weinig vrouwen. Geen idee waarom

    • sprakeloosid zegt:

      Na Ana Blaman heb ik koudwatervrees gekregen, maar ook weer overwonnen en in mijn rijtje boekervaringen zitten er toch beste een aantal bij. Ik heb geen telling gedaan om de verhoudingen te acherhalen, laat mij maar ‘feministisch’ zijn met mijn hart, niet met harde feiten.

  2. Pingback: Onbekend Suriname met Sonny Boy van Annejet van der Zijl | sprakeloosverhalen

  3. Pingback: Charles Lewinsky/ De verborgen geschiedenis van Courtillon | sprakeloosverhalen

  4. Pingback: Quadriga / F. Springer | sprakeloosverhalen

  5. Pingback: In de schaduw van de schaduw | sprakeloosverhalen

  6. Pingback: Feest der herkenning. IJSKASTMOEDER/ Janneke van Bockel | sprakeloosverhalen

  7. Pingback: Dienstreizen van een thuisblijver / Maarten ‘t Hart | sprakeloosverhalen

  8. Pingback: sprakeloosverhalen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s